از اسطوره تا تاريخ

نگاهي به تاريخ ، اساطير ايران و جهان

توث


نماد تحوت [توث]لک لک مصری یا میمونی با سر سگ  و از خدایان کهنی است که خاستگاهی راز آمیز داشت. از آن جا که با دیگر خدایان دلتا پیوند دارد او را از خدایان دلتا می دانند، اما بزرگترین مرکز کیش وی در مصر میانه  و در اشمونین یا هرموپولیس قرار داشت. تحوت دارای نقش های اسطوره ای بسیار اما احتمالاً نخستین نقش وی خدای مراسم تدفین بود.

در برخی روایات هرموپولیس او را همانا جب یا غد غد کننده بزرگ و پرنده ای می دانند که تخم کیهان را نهاد و جهان را آ،رید. خدایان نه گانه هر موپولیس روح تحوت نام داشتند. تحوت از کلمه هستی یافت و هم بدین دلیل او را نو آور سخن می نامیدند؛ اما در روایات هرموپولیس تحوت را خود آفریده و خدائی میدانند که در آغاز زمان بر نیلوفری آبی نشسته بود.

تحوت در کیهان شناخت مردمان هرموپولیس و ممفیس دارای نقشی همانند و وی را در روایاتی دیگر دلِ رع، تجسم هوش خدائی، و آفریننده سخن می دانستند. تحوت را از حامیان رع، سرنشین زورق خورشیدی او و شکست دهنده دشمنان وی می دانستند و بزرگترین خدمت او به رع پیدا کردن چشم رع به هنگام گریختن چشم در هیات تفنوت به نوبه(نوبیا) بود؛ و هم در این روایت بود که تحوت در راه بازگشت با تفنوت ازدواج کرد.

می گفتند رع ماه را برای تحوت آفرید یا به تحوت اجازه داد ماه را بیافریند تا جانشین رع در آسمان شب باشد. در روایتی دیگر تحوت یکی از چشمان شاهین و جانشین عا Aah خدای کهن ماه است. نیز تحوت را قرص سپید و فرمانروای ستاره خدایان و از سوی دیگر نر گاو ستارگان می نامیدند.

پیوند ماه ـ خدا و زمان امری طبیعی و هم بدین دلیل تحوت زمان پیما نام داشت و چوب خط نخل در بسیاری از تصاویر نماد تحوت بود. در همین زمینه تحوت را آفریدگار ریاضیات، نجوم، و معماری می دانستند و در این نقش حسابدار اموال خدایان و نیز منشی رع بود.

نزد مصریان باستان ریاضیات و نجوم با جادو و تفال پیوند داشت و در این مسیر تحوت جادوگر بزرگ و در روایتی زمانی که در مقام وزیر به شاه اوزیریس خدمت می کرد بدو هنرهای شهروندی و تمدن و ایزیس نیز از او جادوگری و افسونهای مختلف را فرا گرفت و چنین شد که ایزیس ساحره بزرگ نام گرفت. ایزیس توانست به یاری افسونهایی تحوت تن اوزیریس را باز سازی و پس از مرگ از وی باردار شود. ایزیس از تحوت افسون هائی را آموخت که با آن می توانست تمام بیماری ها را مداوا و هم در این این مسیر بود که توانست حورس را در باتلاق های دلتا پرورش دهد و از گزند بیماری ها مصون بدارد.

تحوت با به وام گرفتن قدرت رع زهر کشنده ئی را که در تن حوروس جا گرفته بود از تن وی خارج ساخت. در این روایات چشم رع را بدو بازگردانید و در نقش پزشک ـ خدا پشم حوروس را که در نبرد با ست، در هیات گراز، اسیب دیده بود درمان کرد.

تحوت در نقش جادوگر بزرگ آفریننده سخن و خط بود. در روایات آمده است که کتاب جادوی تحوت چهل و دو جلد و در بر دارنده رازهای آئینی و همه خرد جهان بود؛ می گویند در سلسله هیجدهم این کتاب ها در دربار فرعون مرجع همه قوانین و تلاش در ایجاد نظم خدائی و در قلمرو فرمانروائی فرعون بود.

تحوت را کاتب خدایان، گزارشگر کارهای آنان و شرکت جوینده در تصمیم گیری نان می دانستند و در این نقش تحوت همانند هرمس در اسایر یونان و پیامبر خدایان بود. تحوت در نقش کاتب و دبیر رع توسط همه کاتبان و فرهیختگان و کاهنان نیایش می شد . تلاش آنان بر آن بود که بر قدر و ارزش خدای حامی خویش بیافزایند. مثلاً می گفتند که فراعنه مرده در طول روز با رع یگانه می شوند و شب ها جذب تحوت و ماه می شوند. در دوران فرمانروائی آمون ـ رع نقش تحوت به عنوان کاتب و خدای خرد و وظیفه تثبیت شد و از خدائی ماه ساقط و دیگر خدائی جهان آفرین نبود.

تحوت در پیوند با باورهای اوزیریسی به نقش های جدیدی دست یافت، در این راه در نقش مصنف قوانین مقدس تحوت بنیانگذار عدالت و میانجی بین پرخاشگران و در ستیز حورس و ست نخستین نقش وی در این زمینه شکل گرفت. تحوت در این نقش بیش از هر چیز جویای حقیقت بود و هم بدین دلیل پس از بررسی ماجرا اعلام کرد در ماجرای ستیز این دو تنها حورس حقیقتگو است. تحوت اوزیریس را [به عنوان شاهد] به انجمن خدایان فرا خواند. در این داوری وظیفه تحوت بسیار مشکل بود: حورس در برابر دادگاه جوانی کم تجربه و شایستگی وی برای فرمانروائی کمتر از ست بود؛ و ست که ازر نتیجه داوری نامطمئن بود پیشنهاد می کرد نتیجه این داوری با نبرد تن به تن وی با حورس مشخص شود. از سوی دیگر رع ـ حراختی حامی ست و با آن که خدایان دیگر جویای حقیقت بودند اما نمی توانستند با رع مخالفت و او را از حمایت ست باز دارند.

ماجرای این داوری به طول انجامید : در یکی از جلسات دادگاه ست چشم رع ـ حراختی را بلعید و او را واداشتند که چشم را استفراغ و به صاحب آن باز گرداند. در روایتی در طول همین داوری بود که تحوت هستی یافت، یا آن که دیگر باز زاده شد. ایزیس در این دادگاه جادوئی را به کار بست که بر اثر آن ست به سبب سودای آمیزش جنسی با حورس از وی آبستن شد. می گویند ست به  خوردن کاهو رغبت بسیار داشت . ایزیس با استفاده از این ضعف ست مقداری کاهو فراهم ساخت و با نهاذدن کاهو بر ظرفی از برگ های تازه پیچک ظرف کاهو را در برابر ست قرار داد و ست با خوردن کاهو آبستن شد. ایزیس در این کار تمهیدی با کار بست و با آمیختن اسپرک پسرش حورس با کاهو توانست ست را به نیروی جادو آبستن کند. آبستن شدن ست را رع ـ حراختی نشانه نادرست بودن اتهامات او علیه حورس تلقی کرد و چنین  شد که نتیجه محاکمه به نفع حورس پایان گرفت. پس ار این اوری تحوت با تالار داوری اوزیریسیوند می یابد. در بسیاری از تصاویر تحوت در نقش نزدیک کفه های ترازو ایستاده است  و گزارش انوبیس را از توزین گناه و ثواب مرده در دفتر گزارش ها ثبت و اوزیریس با توجه به توزین انوبیس و گزارش تحوت است که به داوری می پردازد.

چنین می نماید که بی تردید تحوت و کیش او با سقوط ست تحقق یافت، چرا که اگر تحوت همانند ست خدای نیل علیا می شد می توانست جای وی را در بسیاری از نقش های مهمی که ست به عهده داشت بگیرد. [ در بسیاری از تصاویر] تحوت را همراه حورس می بینیم که در حال انجام مراسم تطهیر تاجگذاری و تعمیدی است که موجب تعالی شهریار و تفویض سروری دو جهان بدو می گردد. پز از این ست در نقش های سلسله ئی یادمان کهن نمایان می شود. تصویر او غالباً تغییر یافته و به شکل تحوت نمایان می شود و مشابهت پوزه دراز ست با منقار دراز لک لک مصری این کار را آسان می کند.

تحوت اغلب به هیات انسانی تصویر می شد با سر لک لک و تاجی از هلال یا ماه بدر و یوریس. در نقش عا بر نماد ماعتmaat ایستاده است، در نقش یک مومیایی دارای سر تراشیده ئی چون  خنسو و هلال ماه یا ماه بدر است و زورق سیمین او مردگان را در آسمان شب حمل می کند. و گاه تحوت به نقش میمونی ترسیم می شود که دارای سر سگ و شبیه خدائی کهن یعنی استنasten است.

منبع:اساطیر مصر، ورونیکا ایونس، مترجم باجلان فرخی، ص 131)

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1392ساعت 1:7  توسط سيمرغيان  |